د قېد دوران کښې باچا خان د خپل قام په پستۍ غور کولو نه پس په دې نتيجه ورسېدو چې يو قام هم د خپلې ژبې نه غېر ترقي نۀ  شي کولې او دغه دوران کښې ئې په زړۀ کښې د خپل قام لپاره په خپله ژبه يعنې پښتو کښې يوه رساله شورو کولو عهد وکړو۔ د جېل نه خلاصي نه بعد بيا په کارونو کښې بوخت شو خو خپل عهد ورته ياد و او په هغې ئې کار کولو۔ باچا خان دغه کار خپل ملګرو ته حواله کړے و خو مزه ئې نۀ کوله نو اخر په 1927کښې په دې مجبور شو چې دا کار په خپل لاس کښې

د پښتنو ډېر كلتوري خوراكونه دي ۔ د پخوانو خلکو خوراکونه ډېر ښكلي او ساده وو ۔ مطلب دا چې د صحت د پاره هم ډېره  فائده مند وو او اوسني هم دغه خوراکونه استعمالوي خو د پخوانو پښتنو د خوراكونو زياتر  قسمونه اوس هم استعمالېږي او څۀ  ختمېدو طرف ته روان دي په  دغه مختلفو خوراکونو کښې يو د پښتنو کلتوري خوراک حلوا هم ده چې پخوانو خلکو به ډېره خوښوله د حلوا اوس ډېر قسمونه دي ۔ د حلوا مختلف قسمونه 1- ليټۍ دا د پښتنو يوه مشهوره حلوا ده چې د غنمو د اوړو نه جوړېږي۔ د جوړېدلو طريقه ئې داسې ده چې وړومبے د غنمو اوړۀ

په طب کښې یوه جمله ډېره مشهوره ده چې وایي “پرهيز د  علاج نه غوره دے” دا یوازې یوه وېنا نۀ ده، بلکې د نړۍ د روغتیا د متخصصینو د کار بنسټ يا بنياد دے ۔ هر کال په نړۍ کښې میلیونونه خلک په داسې ناروغیو اخته کېږي چې کۀ لږه پاملرنه، سمه مشوره او روغتیایي پوهاوې موجود وي، نو ډېر له ستونزو ژغورل کېدل ۔ له همدې امله نن سبا پرمختللي هېوادونه  د روغنتونونو يعنې هسپتالونو د جوړولو سره یو ځاے د خلکو په پوهولو هم ډېره پانګونه کوي، ځکه پوهه تر ټولو ارزانه، اغېزمنه او موثره درملنه ده ۔ زمونږ په ټولنه کښې بیا ډېر وخت داسې ګڼل

اصلي نوم: علي اکبر سيال ادبي نوم: اکبر سيال د زېږېدو نېټه: ۳ جنوري ۱۹۶۳ د پلار نوم: سيد حاکم خان بن عبدالکريم خان، المعروف سردار خان بن عمرا خان حسب نسب: ترکلاني، مستخېل پلرنی ټاټوبی: جندول، مايار، کوز دير د زېږېدو ځای: بټخېله، ملاکنډ تعليم: د پېښور پوهنتون د پښتو ادبياتو په برخه کې د ايم اې سند، په لومړي پوزيشن۔ دندې او مسلکي ژوند – له ۱۹۸۶ څخه تر ۱۹۸۹ پورې د نوي رڼا (New Light) سکول پروژې د ماسټر ټرېنر په توګه د سلګونو بالغو هلکانو او نجونو د زده کړې خدمت ترسره کړ۔ د پروژې تر ختمېدو وروسته شاوخوا اتلس زره ځوانان بې‌روزګاره شول۔ د هغوی د بيا ګومارنې

د نورې پښتونخوا په څېر د خېبر پښتونخوا خاوره له پخوا نه د بېلا بېلو قامونو او تهذیبونو زانګو پاتې شوې ده۔ دلته وخت په وخت حمله کونکي راغلي دي او حکومتونه ئې جوړ کړي دي۔ دلته ئې استوګنه کړې ده او د دې ځای ځولۍ ته ئې د تهذیب ګران بیه ډالۍ پېرزو کړې دي۔ غربي او پاکستاني لرغونپوهانو د خپل کوښښ او تحقیق په وسیله ۶۰۰۰ تاریخي ابدات په نخښه کړل شوي دي چې پکې نسل خوندي شوي هم دي۔ لرغونپوهان وايي چې د مردان د علاقې سدوم په میاخان سنګاو کې داسې غارونه شته چې د کاڼو او د غار د زمانې عکاسي کوي دغو غارونو کې یو

په پښتون افغان وطن کښې روانې بد بختۍ او ناورينونه د خپل اوه څلوېښت کلن سفر وروسته نن هم دوامداره دي۔ په دې خاوره چې څومره تباهي اوشوه د هغې شاته په يؤ يا بل شکل هم دغه سخت درېځه، شدت پسنده اؤ جنګ پرسته خيالات وو کوم چې د جنګ په لور دا وګړي وهڅؤل۔ په دې خاوره چې عالمي طاقتونو خپل جنګونه راؤړل نو د هغې لپاره دا ضروري وه چې دا خلک اول Brainwash کړې شي، دوي سخت دریځه اؤ ژوند بېزاره کړې شي ولې چې دا هم دغه Polarize/يؤستوي خلک وي چې هيڅ قسمه Flexibility/لچک پکښې نه وي نو ډېر په اسانه د بل په لمسه کښې راتلې

دلته دم او قدم دواړه په حساب دي پَل غلط له لارې مۀ ږده بې حسابه له ټولو اول دنيا پېژندل ضروري دي چې د دې په معنىٰ او مفهوم پوهه حاصله شي او بيا دغه معانيو مفاهيمو ته د عبدالرحمان بابا په شاعرۍ کښې څومره ځائے ورکړے شوے دے، دا به د مثالونو نه څرګنده شي۔ تمهيد کښې به لږه خبره په ماديت او روحانيت هم کولے شي ولې چې دا دواړه دنيا او دنياوي ژوند سره تړلي دي۔ يو وضاحت دا هم ضروري دے چې د محترم پروفېسر جاوېد احساس په وېنا دا موضوع د “پښتون تهنکرز فورم” له خوا په جون 2024 ء کښې د يو لېکچر

د مولانا خانزېب کتاب “شتمنه پښتونخوا” د خپل نوعيت يو ځانګړے کتاب دے۔ دا کتاب پۀ نزدې وختونو کښې د زرګونو پۀ شمېر پۀ غلا او ښکاره څو څو ځل چاپ شو او عن چې اردو ته هم وژباړل شو او زما د معلوماتو ترمخه نورو ژبو ته د ژباړې ژمنې هم اورم۔ د پښتونخوا د شمنيو/ وسائلو پۀ اړه د مولانا قلمي او عملي مېدان کښې د دوي فعاليت د ستائنې وړ دے۔ یا پۀ نورو ټکو د دې کتاب نه مونږ د مولانا محبوبيت، عملي مبارزې او د موضوع د ارزښت سره سره پۀ ورستيو کښې د دوي د شهادت پۀ وجه چې کوم مقام دې کتاب ته

د مصنوعي ځیرکتیا (Artificial Intelligence) په دور کښې پښتو: که مصنوعي ځیرکتیا زموږ په ژبه خبرې ونه کړي، نو څوک به یې وکړي؟۔ د دې سرلیک لاندې یو سیمینار د ۲۰۲۶ کال د جون په ۲۴مه نېټه د پېښور پوهنتون د سیمه‌ییزو مطالعاتو مرکز (Area Study Centre)، د سوات پوهنتون او INALCO، پاریس له خوا په ګډه جوړ شو. په دې سیمینار کښې د پوهنتونونو استاذانو، څېړونکو، ژبپوهانو، محصلینو او د ټيکنالوجۍ مینه‌والو ګډون وکړو چې د مصنوعي ځیرکتیا (AI) له امله د پښتو ژبې ته رامنځته کېدونکي فرصتونو او ننګونو باندې بحث وکړي. او د خبرې هم د بحث لاندې راولي چې څنګه پښتو ژبه په تېزۍ سره د

ما د مور د قدمونو حرکت محسوسولو۔ د هغې د طبعیت سره زما طبعیت هم تړلے ؤ ۔ انتظار ګاه کښې هغې چې پۀ کېناستلو اوږده ساه واخسته نو زما طبع هم لږه ښۀ  شوه ۔ دا اخري کېمپ ؤ چرته چې د مختلف ادارو “کاونټرز” لګېدلې وو او زما پلار زمونږ د کښېنولو نه پس د “کلئیرنس”  لپاره هغه خوا لاړو۔ زمونږ مخې ته پۀ یو بېنچ نورې ښځې ناستې وې او یوې ښځې د خپل ماشوم د اودۀ کولو کوشش کولو۔ هغه ماشوم پۀ یوه ساه ژړل او د ډېر کړاؤ نه پس چې د مور پۀ غېږ کښې اودۀ شو نو د مور د سترګو نه ئې یو

اکثر ژِبؤں مہ فِعلیاتی لفظ، لَک ضمیر، حرفِ جارہ، آرٹیکلز آں گن٘ڈان٘لہ (حروفِ ربط) وَیں اېک لېکیۡ لَک ڈل مُت لفظہ وَیں سیالی (مقابلے) مہ چو زیات کمُژاں (استعمال ہوں) تھہ۔ ژِباں پورژېلہ (ماہرینِ لسانیات) ݜسیں نھالیۡ (مشاہدہ) اکثر زِپفاں قانُون (Zipf’s Law) ہِن کراں تھہ، تسی نہ ݜُو پتہ ای تھی چے دھان٘کہ الفاظ چے زیات استعمال ہوں تھہ؛ ݜُو شاناں مُت لفظہ کہ اېوں مِلی تولُوں (موازنہ کیرُوں) سېں ہِلاک اېگُٹ لَک کمُژاں تھہ۔ مَن چور چېرہ کمژان٘لہ لفظہ وَیں اېک ݜے لیش دیوُژ تھی چے سېں کوستَیں ژِبہ تے مُت ژِبؤں مہ ژِبوَیں چېرہ تے گتہ گتہ استعمال ہون٘یں نھالیۡ (لسانیاتی فریکوئنسی کے مطالعوں) اں بنیاد لا

تہ بیخ نیسیکو یارا تائیت کورا کو نسہ ای داربت نیشی مہ کپال چھومیتائے ژنوتے ضرور ہوئے سلام دعا کوری بشار حوالار اچی تائیت کورا کو سار ہتو علاجو چے اپرشینو خبارو گنی لہازیار نیسیکو بچے بمبارک کوری استم ہرونیہ ای بیچی بیریار ہائے سلام کوری تائیت کوراکو ہوستہ بہہ کوری پھوک پھارو بی نیشیتائے تائیت کوراک پھار غیری کیانی مہ کائے کیہ کورمہ ہاؤ رے گویا کی مشینو بٹنو یو پرائے بیچی ریتائے کھیو لوو دوم متے کا سحر کوری اسونی مہ شیرین استاذئے مہ بوتی اسونی قالیپ انگارو موژو ، اورارو حرام ، اپاکہ خل نکی ، دنیا متے غیری گویان ، مہ ہتے ژاو مہ نویسو علاجو

سئیں رفعت عباس دے ایں ناول دا اصل موضوع ملتان شاہرتے ملتانیاں دے اندر موجود گھابر تے بھئےکوں سمجھݨ تے ایں گھابر تے بھئےدیاں پاڑہاں ڳولݨ ہے تے ایں گھابر تے بھئے دے نتیجے وچ بݨݨ آلی نفسیات کوں سمجھݨ دی کوشش ہے۔ ایں ناول وچ بے امیک شیاں کوں پھولا ڳیا ہے، جیویں جو تریخ ، فلسفہ ، تصوف ، شاعری ، کلچر ، فن تعمیر ، انسانیات، سماجیات، موسیقی ، مذہب ، فنون لطیفہ تے ریاست دا جبر۔ ایجھا ناول رفعت عباس جیھا وݙی سوچ ، وݙے تخیل تے سجاگی اکھ  آلا بندہ لکھ سڳدا ہئی۔ ہک عام کہاݨی کار کول ایݙیاں ڈھڳ شیاں نہ سنبھالیاں ونڄن ہا۔

سوات سی نام کے ہُم مُھوئے بُود او مُھون ذہن می نیل زنگلا سی، ہیِم اے دے مالا کھن آ سی آں نیِل اُو سی نھید او کھأرا سی خیال ئیے دُو۔ خُو مے شیوچا سی پأشکے مھال اے دُونیئی ہُم آباد چھی تیِسی عام خلگ آئے پتا نہ ہوئی۔ ہے دونیئی تھأ پوران خلگ آ سی چھی کامیک مھید پیڑیا ما دھرَدی۔ ہأ خلگ آ سی تنُو  اے جیِپ، تنُو کلتُور آں تنُو رسم و رواج تھی۔ توروالی قوم ہأ پوران قوم آ می  اے قوم تُھو۔ ہے خلگ سوات می پیڑیا ما آباد تھی آں تنُو جیِپ توروالی بنَدی۔ توروالی صرف اے جیِپ نی چھی بلکہ ہے پورا 

ادارہ فروغ یندکو نے 39ویں ئوم تاسئس دے موقع تے چوتھا فروغ ہندکو ایوارڈ منعقد کیتا جزی صدارت سابق صوبائ وزیر صحت تے ادارءہ تبلیغ اسلام دے صدر سید ظاہر علی شاہ نے کیتی جد کہ سابق گونر حاجی غلام علی بطور مہمان خصوصی شریک ہوءے۔ تقریب اچ تعلیم، ادب، ثقافت، سماجی تے فلاحی خدمات، فنون لطیفہ، قانون اود طب دے شعبیاں وچ نمایاں خدمات انجام دیڑیں والی وی نامتو شخصیات نو فروغ ہندکو ایوارڈ سی نوازا گیا۔ ایہ ادارہ 37 وریاں وچ سوواں تے ادبی، سماجی تے ثقافتی تقریباں منعقد کر چکا وے۔ اسراں تا ادارہ فروغ ہندکو دا ہر سال یکم جنوری نوں یوم تاسیس منایا جاندا وے

موں کالامیں خلق باٞر لیݪ زندگی لنگاٞنت۔ موں حالات باٞر ہاٞمولیݪ تھی۔ موں خلق کے حکومتیں دِیش تھی کئی ہہاٞموسہولاٞت نا تھی۔ ماکہ حکومات کئی توجہ ہہاٞمونہ دئینت۔ حکومیتہ کالام اٞموݭہ ہہاٞموتٞلوت۔ اینچھلہ جاٞنٞنت اوں کالام پاکستاناں حصّہ ہہاٞمونات۔ حکومتاں ماں سہ کئی ہہاٞموفکر نات۔ ماں سہ کافر ما پا لاݪ سلوک وانت۔ کالاماں سول ہسپتال ناماں تہ سول ہسپتال تُھو۔ پرہ خو ڈسپنسری آں براباٞر پا نات۔ ہسپتال مئی کئی قسمیں سہولات نات۔ علاج معالجیں کمی تھی۔ ایکسرے ایں مشین (پلانٹ) کشکاں زمان تھی پیٹئی مئی بند تھی۔ ایکسریں مشین پراجیکٹہ (کے، آئی، ڈی، پی) علاقائیں خلقیں مددیں کیر دِیش۔ موں ہسپتالیں مشینری ایں چھلیں قیمتی مشینری سیدوآٞں ہسپتال

سوات نړۍ د زمکې په مخ جنت په نوم پېژني. آن تر دې چې په ۱۹۶۲ کال کې ملکه الیزابت دویمه او شهزاده فلیپ هم د دې درې د ښکلا لیدو ته راغلي وو. هر سیلانی د سوات د شنو او نیلګونو جهیلونو، آبشارونو، رڼو سیندونو او شنو څړځایونو ستاینه کوي، خو ډېر لږ خلک پوهېږي چې د همدې درې په برنۍ برخه کې، له مدین څخه د بحرین او کالام پر لور، یوه لرغونې قوم مېشته ده چې کلتور او تمدن یې د پښتني کلتور تر سیوري لاندې ورو ورو پیکه شوی دی. دا قوم توروالیان دي، چې د سوات له اصلي او تر ټولو لرغونو اوسېدونکو څخه شمېرل کېږي.توروالی یوه دردي

نن د چټۍ ورځ وه ۔ ما پرون مازيګر خپل واړۀ نيکۀ کره شپې له بوتلي وو ۔ خيال مې دا وۀ چې  سبا ئې ترۀ د نيکۀ د کور په لاره راځي نو د ځان سره به ئې راولي ۔ زۀ سحر لس بجې په دې نيت له کوره راووتم چې د سر سنت د پاره وزير له ورشم خو د بده مرغه نن يو وارې بيا د هغۀ دوکان بند وۀ۔ سمدستي مې ” شينو ” ذهن کښې وبرېښېدۀ ۔ ” شينو ” مې اوس لږ ډېر اشنا شوے هم وۀ او د کومې ورځې نه چې راته هغۀ خپله قيصه تېره کړې وه ، خداے شته چې

پۀ اتلسمې پېړۍ کښې د فرانس او برطانيه تر مينځه د هندوستان د قبضې او د هغه دولت د لالچ پۀ مسابقه کښې د فرانس او برطانيه ډېر پلټونکي د فوځيان پۀ شکل هندوستان ته راننوتل او دلته د سنس کرت د لرغوني ژبې سره بلد شو۔ د فرانس (کورډاکس) نوم يو پادري فرانس اکاډمۍ ته د ياداشت پۀ توګه پۀ کال 1767ء کښې يو خط وليکو او پۀ هغې کښې ئې د اکاډمۍ توجو د سنسکرت او لاطينۍ د الفاظو مشابهت طرف ته راګرځول غوښتل ۔  ولې د فرانس دې ادارې د (کورډاکس) دا ياداښتونه چاپ نۀ کړل ۔  ان چې د مرګ نه څلويښت کاله ورستو د اروپا

The Negative Impact of Populist Messages and Media on National and Cultural Policy   ملي او فرهنګي سیاست د هر ملت د هویت، ټولنیز یووالي او فرهنګي ارزښتونو د ساتنې او پراختیا له مهمو وسیلو څخه ګڼل کېږي ۔ په معاصره نړۍ کښې د رسنیو او په ځانګړې توګه د ټولنیزو رسنیو د پراختیا له امله پاپولستیک پیغامونه د عامه افکارو په جوړښت او سیاسي، فرهنګي بهیرونو کښې پراخ نفوذ موندلی دی۔ پاپولیزم د خلکو او اشرافو ترمنځ د تقابل پر مفکوره ولاړ سیاسي ګفتمان دی چې ډېری وخت د احساساتي شعارونو، ساده روایتونو او عامه هیجاناتو له لارې خپل پیغام خپروي۔ د دې څېړنې موخه دا ده چې پر

د يو روايت ترمخه پېغمبرِِ اسلام، صحابه کرامو ته په وعظ او نصېحت بوخت وۀ، چې په دې کښې يوه ښځه د جومات د دروازې نه راښکاره شوه ـ دا ښځه چې په ټوله مدينه کښې د لېونۍ په نسبت پېژندی شوه! پېغمبر ص ته يې اشاره وکړه چې بهر راوځه ـ پېغمبر ص بهر ور ووتو او ښځه ورته په خبرو راسر شوه ـ چونکې د ښځې دماغي توازن بې ځايه وۀ نو هر لوستونکي دا قياس کولے شي چې هغې به بې ځايه، ګډې وډې او بې منطقه خبرې کړې وي او دغسې د هغې په خبرو به ډېره شېبه هم اوړېدلې وي ـ صورت حال او د

د نړۍ په مخ پښتون يو هغه قام دے چې خپل تاريخ ، خپل ثقافت او ځانګړې پېژندګلو لري۔ د ژوند ژواک هم دغو ځانګړي خصلتونو دې قام ته يو امتياز وربخښلے دے۔ پښتانۀ په مختلفو قبيلو او ښاخونو کښې وېش دي۔ پښتون يو تاريخي قام دے ۔ د دوي ژبه ،ثقافت او فولکلور هم ډېر پخوانے دے۔ د پښتنو د ابادۍ زياته برخه په کلو بانډو او په غرئيزه سيمه مشتمله ده۔  “اورکزي د پښتنو يوه مشهوره قبيله ده چې د پښتنو قبيلوي وېش کښې کرلاڼي دي”[1]  او زياته ابادي يې په اورکزو ضلع کښې اوسي۔ دې نه علاوه په هنګو او کوهاټ کښې هم په ګڼ تعداد کښې

د ډېرو ورځو نه د جون جولائې ګرمۍ ښه زور کړے ؤ چې زما دې زړۀ هم‌ سم شور کړے ؤ چې دا ځل که هر رنګه وي نو د ګرمۍ په موسم کښی به خپل کلي بر دير ته ځم ځکه چې ډېر وخت شوې ؤ زۀ کلي ته بيخي نه اوم تللے په دغه سوچ او فکر کښې اوم چې ملګرو ته مې هسې ګپ کښې اووې هلکه ځو نه دير ته په دې کښې څه ګورم چې د‌ زيارت په ورځ ملګري ډاکټر اجلال کال راغے چې هلکه ځان تياروه سبا د جمعې په ورځ به ځو چترال شندور ميلې له ما وې خوښه مې ده د

د يو قام کړۀ وړۀ، خويي خصلت، ناسته ولاړه، ژبه، خوراک څښاک، جامه پېزار او کر کرونده، شريکه جغرافيه، شريک واک مذهب وغېره دغه ټول د کلتور پۀ زمره کښې راځي ۔ کۀ پښتون کلتور ته جوت نظر وشي نو د نورو قامونو پۀ نسبت د پښتون قام ځينې روايات ډېر ځانګړې او سپېځلې دي ۔ د باجوړ  خاوره چې موجوده ابادي ئې تقريباَ اتلس لکهو(1800000) ته رسېږي او سل پۀ سله پکښې پښتانۀ اباد دي ۔ پۀ دې سيمه کښې پۀ لويه سطح دوه لوئې تپې ژوند کوي چې يوې ته  ترکلاني او بلې ته اتمان خېل وائي ۔ د دې نه پرته دلازاک،مشواني او ځينې نورې تپې هم